Rok Górali i Obrzędów Pasterskich w Województwie Śląskim

Rok 2026 został ogłoszony Rokiem Górali i Obrzędów Pasterskich w Województwie Śląskim przez Sejmik Województwa Śląskiego, na mocy Uchwały nr VII/19/12/2025 z dnia 20 października 2025 r. Decyzję podjęto jednogłośnie, podkreślając wyjątkową wartość kultury góralskiej i wielowiekowych tradycji pasterskich, które współtworzą tożsamość południowych regionów województwa śląskiego i Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że Beskidy to nie tylko malownicze krajobrazy i górskie szlaki, ale też żywe tradycje. Pasterstwo to muzyka, taniec, stroje, gwara i rzemiosło, a także wartości takie jak pracowitość, gościnność i szacunek do ziemi. Tradycje te mają swoje korzenie w czasach wołoskich osadników, którzy od XIV wieku rozwijali pasterstwo w Karpatach. W XVI wieku dotarli w Beskid Żywiecki i Śląski, a ich migracja zakończyła się w XVIII wieku w rejonie Bramy Morawskiej. Górale Śląscy i Żywieccy do dziś pielęgnują swoją gwarę, stroje i zwyczaje. Choć pasterstwo straciło na znaczeniu, tradycja bacowania nadal jest ważnym elementem regionalnego dziedzictwa. Ważnym zwyczajem jest redyk – tradycyjny przemarsz baców, juhasów i psów pasterskich ze stadami owiec, czyli wiosenne wyprowadzanie owiec na hale i ich jesienny powrót. To jedno z najważniejszych wydarzeń w góralskim kalendarzu, uważane za prawdziwe święto pasterskiej kultury, które przyciąga tłumy turystów.

Województwo Śląskie wspiera od 2008 roku tradycyjną gospodarkę pasterską realizując program „Owca Plus”, który ma na celu ochronę bioróżnorodności i krajobrazu poprzez prowadzenie tradycyjnego wypasu owiec na wybranych halach i polanach górskich Beskidów oraz wypasu owiec i kóz na murawach Jury Krakowsko-Częstochowskiej. W ramach programu prowadzony jest również monitoring przyrodniczy (obecnie przez Zespół ds. Ochrony Przyrody w Departamencie Ochrony Środowiska, Ekologii i Opłat Środowiskowych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego). Ogłoszenie roku 2026 Rokiem Górali i Obrzędów Pasterskich jest kontynuacją tych działań oraz wpisuje się w decyzję ONZ, która ogłosiła rok 2026 Międzynarodowym Rokiem Pastwisk i Pasterzy, podkreślając globalne znaczenie pasterstwa dla kultury, przyrody i gospodarki.

Już 19 kwietnia w Rychwałdzie odbędzie się tradycyjne Rozpoczęcie Sezonu Pasterskiego w województwie śląskim. To przełomowy moment w skali roku, kiedy na beskidzkie hale wyruszą stada owiec, prowadzone przez baców i juhasów, otwierając kolejny sezon wypasu.

Dzień później, 20 kwietnia br. odbędzie się uroczyste Otwarcie Sezonu Pasterskiego w Województwie Śląskim w Sejmiku Województwa Śląskiego z udziałem przedstawicieli środowisk góralskich, samorządowców i instytucji kultury.

Rok 2026 to zaproszenie do poznawania żywej kultury góralskiej i spotkań z ludźmi, którzy ją tworzą. Za koordynację działań odpowiada Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku‑Białej.

Strona wydarzenia: Rok Górali 2026

Zobacz kalendarz wydarzeń: Kalendarium – Rok Górali 2026

Polecamy m.in. wydarzenia organizowane przez Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego:

• 18 kwietnia 2026 r. → Pasterstwo w Beskidzkich Parkach Krajobrazowych – krajobraz i przyroda

W programie wystąpienia na temat:

• Tam, gdzie były hale i polany. O przemianach krajobrazu w Beskidach
• Ochrona motyli w Beskidach
• Pasterstwo w Beskidach – przyroda i krajobraz

Termin: 18 kwietnia 2026 r., godz. 17:00
Miejsce: Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Żywcu, ul. Łączki 44a

Strona wydarzenia: Pasterstwo w Beskidach – przyroda i krajobraz

• 16 maja 2026 r. → Krajobraz i przyroda Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego – plener fotograficzny
• 19 maja 2026 r. → Beskidy bez granic, Spacer terenowy dedykowany osobom z niepełnosprawnościami

Zobacz także: „Warsztaty na wypasie” – zajęcia edukacyjne w Smoleniu, przyroda i tradycja pasterska Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, maj – wrzesień 2026, projekt Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego